BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN ĐẶC SẢN DỪA SÁP NHỜ CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO > 한국

BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN ĐẶC SẢN DỪA SÁP NHỜ CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO

GIÁ TRỊ ĐỘC ĐÁO CỦA DỪA SÁP TRONG HỆ SINH THÁI NÔNG NGHIỆP ĐỊA PHƯƠNG

Dừa sáp là một trong những giống dừa có giá trị kinh tế cao bậc nhất hiện nay, được xem là đặc sản tiêu biểu gắn liền với tỉnh Trà Vinh. Điểm khác biệt lớn nhất của dừa sáp nằm ở phần cơm dừa đặc sệt, mềm mịn, bám sát vào gáo, hàm lượng dầu cao, giàu dưỡng chất và mang mùi thơm đặc trưng mà không giống bất kỳ loại dừa nào khác. Nhờ những đặc tính này, dừa sáp không chỉ được tiêu thụ mạnh ở dạng trái tươi mà còn là nguyên liệu cao cấp cho ngành chế biến thực phẩm, đồ uống và mỹ phẩm.

Tuy nhiên, giá trị cao cũng đi kèm với những thách thức lớn trong việc bảo tồn và phát triển giống. Dừa sáp có đặc tính di truyền phức tạp, dễ bị lai chéo khi nhân giống bằng phương pháp truyền thống. Cây dừa vốn chỉ được nhân giống hữu tính thông qua việc ươm quả, nên việc lựa chọn cây con giữ được trọn vẹn đặc tính tốt của giống gốc là vô cùng khó khăn. Thực tế cho thấy, nếu trồng dừa sáp bằng phương pháp thông thường, tỷ lệ trái sáp trong mỗi buồng thường chỉ đạt dưới 25%, thậm chí thấp hơn đối với nhiều vườn trồng nhỏ lẻ. Điều này làm giảm hiệu quả kinh tế và đặt ra nguy cơ mai một giống dừa quý trong dài hạn.

CHỦ TRƯƠNG ĐƯA KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀO BẢO TỒN GIỐNG QUÝ

Trước thực trạng đó, việc ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học, được xem là hướng đi tất yếu để bảo tồn và phát triển bền vững giống dừa sáp. Ngày 14 tháng 6 năm 2017, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ký hợp đồng số 11/2017 triển khai đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ với tên gọi “Nghiên cứu nhân giống dừa bằng công nghệ nuôi cấy mô tế bào và kỹ thuật thâm canh dừa trồng giống nuôi cấy mô”.

Đề tài do Trường Đại học Trà Vinh chủ trì thực hiện với tổng kinh phí 10,5 tỷ đồng, quy tụ đội ngũ các nhà khoa học giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực di truyền và công nghệ sinh học thực vật. TS. Phạm Thị Phương Thúy, Phó Trưởng phòng Khoa học và Công nghệ Trường Đại học Trà Vinh, cùng PGS.TS Nguyễn Văn Đồng thuộc Viện Di truyền Nông nghiệp là đồng chủ nhiệm đề tài. Tham gia thực hiện còn có nhiều giảng viên Khoa Nông nghiệp – Thủy sản của trường.

Mục tiêu xuyên suốt của đề tài là nghiên cứu, ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào kết hợp với các giải pháp canh tác tiên tiến nhằm bảo tồn, lưu giữ, nhân giống và phát triển các giống dừa có giá trị kinh tế cao như dừa sáp và dừa dứa. Qua đó, đề tài góp phần phục vụ chương trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, gắn với xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế bền vững tại tỉnh Trà Vinh nói riêng và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long nói chung.

Trong xu thế hiện đại hóa nông nghiệp, nhiều mô hình nghiên cứu – chuyển giao công nghệ giống cây trồng cũng đang được triển khai song song ở các lĩnh vực khác, có thể kể đến các nền tảng chia sẻ tri thức và giải pháp kỹ thuật tạihttps://vigen.vn/, góp phần lan tỏa tư duy sản xuất nông nghiệp dựa trên nền tảng khoa học.

CÔNG NGHỆ NUÔI CẤY MÔ TẾ BÀO VÀ ĐỘT PHÁ TRONG NHÂN GIỐNG DỪA SÁP

Công nghệ nuôi cấy mô tế bào cho phép duy trì, nhân nhanh và tái sinh cây trồng từ tế bào, mô hoặc cơ quan thực vật trong điều kiện vô trùng, trên môi trường giàu dinh dưỡng được kiểm soát chặt chẽ. Đối với dừa sáp, phương pháp này mở ra khả năng tái sinh nguồn cây giống đồng nhất về mặt di truyền, khắc phục nhược điểm dễ lai của phương pháp nhân giống truyền thống.

Thông qua kỹ thuật nuôi cấy phôi hữu tính, các phôi được lấy trực tiếp từ trái dừa sáp, sau đó nuôi cấy in vitro trong môi trường nhân tạo. Theo lý thuyết và thực nghiệm, cây giống tạo ra từ phương pháp này có khả năng đạt tỷ lệ trái sáp trên mỗi quày từ 80 đến gần 100%, vượt trội hoàn toàn so với cách trồng thông thường.

TS. Phạm Thị Phương Thúy cho biết, đề tài đã xây dựng thành công vườn cây đầu dòng dừa sáp trồng từ giống cấy phôi hữu tính với diện tích 5 ha ngay tại Trường Đại học Trà Vinh. Vườn gồm khoảng 800 cây, tuổi cây dao động từ 2 đến 4 năm. Dù chưa bước vào giai đoạn khai thác đại trà, đã có khoảng 5% số cây cho trái, với tỷ lệ trái sáp trên quày đạt trên 90%, khẳng định tính ổn định và ưu việt của nguồn giống.

Hình ảnh dưới đây minh họa việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp, góp phần nâng cao hiệu quả canh tác và giá trị sản phẩm:

https://vigen.vn/wp-content/uploads/2025/10/cay-chuoi-cay-mo-tai-vigen_11zon.webp

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TOÀN DIỆN VÀ GIÁ TRỊ THỰC TIỄN CAO

Sau 5 năm triển khai, đề tài ghi nhận nhiều kết quả nổi bật trên cả hai lĩnh vực cấy phôi và cấy mô. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện tổng cộng 18 thí nghiệm, nhiều hơn so với kế hoạch ban đầu, qua đó từng bước cải tiến và hoàn thiện quy trình nhân giống. Tỷ lệ thành công của quy trình được nâng từ dưới 40% lên khoảng 63%, tương đương 63 cây xuất vườn trên 100 phôi đưa vào môi trường tạo chồi. Đồng thời, thời gian sản xuất cây giống được rút ngắn đáng kể, từ hơn 24 tháng xuống còn dưới 14 tháng.

Không chỉ dừng lại ở khâu nhân giống, đề tài còn xác định được các giải pháp thâm canh hiệu quả cho dừa sáp cấy phôi. Các nghiệm thức bón phân vô cơ định kỳ, kết hợp biện pháp phòng trừ sinh học bằng ong ký sinh và nấm đối kháng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc kiểm soát sâu bệnh như rệp sáp, bọ vò voi, đồng thời nâng cao sức sinh trưởng và năng suất của cây.

Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã thành công trong việc tạo mô sẹo, tế bào tiền phôi và phôi vô tính từ mô sẹo dừa, tái sinh được cây dừa vô tính in vitro và xây dựng quy trình đưa cây ra trồng tại nhà lưới, vườn ươm với tỷ lệ sống rất cao. Sau 1 tháng, 100% cây sống sót; sau 3 tháng, tỷ lệ cây phát triển lá non đạt trên 70% trong điều kiện giá thể và chăm sóc phù hợp.

Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang giá trị thực tiễn lớn, tương tự như việc áp dụng đúng quy trình kỹ thuật trong quản lý sâu bệnh cho cây trồng cảnh và cây đặc sản, chẳng hạn các giải pháp được chia sẻ tạihttps://vigen.vn/co-nen-dau-tu-chuoi-cay-mo-khong/, cho thấy vai trò then chốt của kỹ thuật trong nâng cao hiệu quả sản xuất.

NỀN TẢNG CHO PHÁT TRIỂN QUY MÔ LỚN VÀ BẢO TỒN LÂU DÀI

Đề tài đã tạo ra hàng trăm cây dừa sáp và dừa dứa cấy mô, xây dựng thành công nhiều quy trình kỹ thuật được nghiệm thu ở cấp cơ sở và cấp Bộ. Một số quy trình đã được Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận đơn bảo hộ dưới dạng giải pháp hữu ích, đồng thời được công nhận là tiến bộ kỹ thuật trong lĩnh vực trồng trọt.

Ngày 18/11/2022, Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường Đại học Trà Vinh đã nghiệm thu đề tài với 100% phiếu đồng ý. Trên cơ sở đó, nhà trường tiếp tục phê duyệt dự án quản lý, chăm sóc, khai thác và bảo tồn vườn cây đầu dòng dừa sáp 5 ha, với lợi nhuận dự kiến hơn 2,6 tỷ đồng trong vòng 5 năm.

Vườn dừa này không chỉ là nguồn cung cấp cây giống chuẩn, chất lượng cao cho người dân trong và ngoài tỉnh, mà còn là không gian bảo tồn, tham quan và nghiên cứu, góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Công nghệ nuôi cấy mô tế bào, với khả năng tạo ra nguồn giống dồi dào, đồng nhất và chất lượng cao, đang từng bước khẳng định vai trò then chốt trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của đặc sản dừa sáp Việt Nam.